Stikstof meten door middel van korstmossen in de duinen van Texel

Wie aan stikstof meten denkt, ziet misschien eerst allemaal apparaten, reageerbuisjes en meetstations voor zich. Maar wist je dat soorten die dagelijks te vinden zijn in het Nationaal Park dat ook kunnen? Korstmossen.

Korstmossen zijn bijzondere organismen met een samenwerking tussen een schimmel en een alg. Samen vormen ze dan één organisme dat het hele jaar door op bomen te vinden is. In december 2025 onderzocht de BLWG – de landelijke werkgroep voor mossen en korstmossen – op 62 locaties in het Nationaal Park bomen op de aanwezigheid van korstmossen. Op elke locatie brachten de onderzoekers zorgvuldig alle soorten korstmossen in kaart die op de bomen groeiden.

Korstmossen spelen een belangrijke rol in het aanwijzen van luchtvervuiling. Ze hebben namelijk geen wortels en halen hun voedingstoffen direct uit de lucht. Daardoor reageren ze gevoelig op veranderingen in de luchtkwaliteit. Er wordt een onderscheidt gemaakt in soorten die goed groeien bij een hoge hoeveelheid stikstof en soorten die gevoelig zijn voor een hoge stikstof waarde. In totaal trof de BLWG maar liefst 100 soorten aan. Elf daarvan zijn soorten die nog niet eerder op Texel zijn waargenomen. Vier soorten blijken zelfs nieuw te zijn voor de provincie Noord-Holland en één nieuwe soort voor Nederland.

Soorten die goed gedijen bij veel stikstof – door ammoniak in de lucht – kwamen relatief weinig voor in vergelijking met binnenlandse natuurgebieden. Ammoniak is een stikstofverbinding die schadelijk kan zijn voor natuur en milieu wanneer er te veel van in de lucht zit. De invloed van ammoniak in het Nationaal Park is vergelijkbaar met die in andere Nederlandse duingebieden en lager dan in veel binnenlandse natuurgebieden. Toch liggen de concentraties nog boven de grens waarbij stikstofgevoelige korstmossen goed kunnen groeien. Daarom zijn deze kwetsbare soorten schaars. Omdat korstmossen snel reageren op veranderingen in de luchtkwaliteit, geven ze ook een aanwijzing voor de bredere natuurkwaliteit.

Doordat de onderzoekers hebben vastgelegd welke bomen onderzocht zijn, kunnen zij in de toekomst terugkeren om dezelfde bomen opnieuw te onderzoeken. Zo kan vastgesteld worden welke korstmossen toenemen of juist afnemen – en hoe de effecten van stikstof op de natuur zich ontwikkelen. Zo vertellen de kostmossen in het Nationaal Park ons hun verhaal.

Wil je graag het hele onderzoek lezen? Klik hier om hem te downloaden