Verkenning laat zien hoe schapenhouderij en landschap elkaar kunnen versterken
Een nieuwe verkenning brengt in beeld hoe de Texelse schapenhouderij beter ondersteund kan worden als drager van het karakteristieke landschap. Het rapport Schapenhouderij als landschapsdrager – Beheerpakketten voor de schapenhouderij op Texel is opgesteld door Bouwe Bakker en Paul Terwan, in opdracht van Nationaal Park Duinen van Texel en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).
Schapen zijn onlosmakelijk verbonden met Texel. Ze bepalen niet alleen het beeld van het eiland, maar houden ook het landschap in stand dat erbij hoort: oude graslanden met veel microreliëf, omzoomd door tuinwallen, met kolken en schapenboeten.
Dat landschap staat onder druk. Vergeleken met een eeuw geleden is het aantal schapen op Texel met zo'n tachtig procent gedaald. De rentabiliteit van de sector is laag, terwijl de grondprijs op Texel in 2025 rond de € 83.000 per hectare lag — ver boven wat de productiecapaciteit van veel percelen rechtvaardigt. Schapenhouders leggen het af tegen akkerbouwers en tegen melkveehouders die sinds het verlies van de derogatie extra grond zoeken.
Het knelpunt zit met name in het voorjaar
Verschillende oude schapenlanden zijn inmiddels natuurgebied. Daar loopt de praktijk vast op een lastig dilemma: schapenhouders hebben juist in het voorjaar grasland nodig voor hun ooien en lammeren, terwijl dat het seizoen is waarin terreinbeheerders rust willen voor broedvogels en kwetsbare vegetatie willen beschermen tegen begrazing.
Daarachter ligt een breder probleem. Zowel het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL) als het agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb) is gericht op natuur- en landschapsdoelen, en nauwelijks op het in stand houden van een cultuurhistorisch landschap. Er bestaan pakketten voor losse landschapselementen, maar niet voor het schapenlandschap als geheel.
Vier richtingen
De auteurs verkennen vier mogelijkheden: een nieuw ANLb-pakket gericht op instandhouding, aanpassing van de pachtvoorwaarden in natuurgebieden, een nieuw SNL-beheertype voor cultuurhistorisch waardevol schapenland, en een gebiedsspecifieke vergoeding binnen het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.
Het rapport is nadrukkelijk een quick scan: het bevat geen uitgewerkt beleidsadvies, maar brengt mogelijkheden in beeld en biedt aanknopingspunten voor vervolgonderzoek en gesprek met schapenhouders, terreinbeheerders, overheden en andere betrokkenen.
De verkenning is een uitwerking van 'Schaap als landschapsdrager', één van de acties uit het actieplan Schapenhouderij op Texel – gezond en duurzaam in 2035, en bouwt voort op de Eilanddialoog die in 2024 voor Texel is uitgevoerd, ook in opdracht van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en het Nationaal Park.
"De schapenhouderij is van grote betekenis voor de identiteit van Texel", zegt Rodny Stolk van Nationaal Park Duinen van Texel. "Een groot deel van het schapenlandschap ligt buiten de grenzen van het park, maar is onlosmakelijk verbonden met het eiland. Met deze verkenning willen we bijdragen aan het gesprek over hoe die landschappelijke kwaliteit ook in de toekomst behouden kan blijven."
Het volledige rapport is via DEZE LINK te downloaden.