Wat is een Nationaal Park?

Een nationaal park is een internationaal erkend begrip. Overal ter wereld worden waardevolle natuurgebieden en ecosystemen behouden, beschermd en ontwikkeld door ze als nationaal park aan te wijzen en vervolgens goed te beschermen. Ons Nationaal Park bestaat sinds 2002. Inmiddels zijn er 21 nationale parken in ons land. Zij werken samen in het Samenwerkingsverband Nationale Parken (SNP) en in Europees verband in de Europarc Federation. De vroegere Nederlandse omschrijving van een nationaal park is: een aaneengesloten terrein van tenminste 1000 hectare (op Texel gaat het om 4300 hectare), bestaande uit natuurterreinen, water en/of bossen, met een bijzondere landschappelijke gesteldheid en planten- en dierenleven. De 21 Nederlandse nationaal parken vormen een belangrijk deel van het NNN (Natuur Netwerk Nederland).

De Nederlandse nationale parken hebben vier doelstellingen:

1. Bescherming en ontwikkeling van natuur en landschap.
2. Sterk stimuleren van communicatie en educatie.
3. Stimuleren van natuurgerichte recreatie.
4. Bevorderen van onderzoek.

Met de komst van Nationale Parken Nieuwe Stijl en de recente vaststelling van het nieuwe Beleidsprogramma Nationale Parken 2024 – 2030 is een nationaal park echter niet alleen een stevig beschermde natuurkern. Volgens de nieuwe lijn van denken zijn nationale parken unieke gebieden in Nederland, waar waardevolle natuur, landschappen en cultuur samenkomen. “De gebieden kennen een grote diversiteit aan historische waarden, ecosystemen, planten en dieren, waarmee we zorgvuldig omgaan. Waar we verantwoordelijkheid nemen voor onze bezoekers nu en voor toekomstige generaties. Beschermen en versterken waar nodig en wenselijk. Duurzaamheid en kwaliteit voorop, waarbij kwetsbare delen worden ontzien”. Naast behoud, bescherming en beleving van die natuurkern is het volgens Nationale Parken Nieuwe Stijl dus ook de taak van een Nationaal Park om zorg te dragen voor het landschap, het erfgoed en de cultuur in en rondom het gebied.

In 2024 heeft het ministerie van LVVN een nieuwe geldstroom ter beschikking gesteld om uitvoering te kunnen geven aan de nieuwe ambities en wensen. In het Beleidsprogramma Nationale Parken 2024 – 2030 zijn als belangrijkste uitgangspunten van nationale parken vastgelegd* :

• ze vormen een topcollectie van Nederlandse natuur- en landschapsgebieden;
• het zijn samenwerkingsverbanden. De eigenaars en beheerders van de natuurgebieden die samen een Nationaal Park vormen, maken afspraken over het beleid van het park.;
• natuurbescherming verloopt via provincies. De parken vervullen geen wettelijke taak op het gebied van bescherming en versterking, maar dragen daar door samenwerking wel aan bij. Ze zorgen voor goed overleg en maken het effect van mogelijke ontwikkelingen op de natuur bespreekbaar;
• de beheerders en belanghebbenden in en om de natuurgebieden die samen een nationaal park vormen, maken afspraken over de ontwikkeling van de natuur, het stimuleren van voorlichting, educatie, wetenschappelijk onderzoek, natuurgerichte recreatie en het beleid van het park.

Over het gezamenlijke beleid wordt gediscussieerd en besloten in een Stichting. Hierin zitten vertegenwoordigers van de betrokken natuurbeheerders, het Rijk, de provincie en de deelnemende gemeente(n). Om projecten in het kader van eerder gestelde doelen uit te voeren, krijgt elk Nationaal Park geld van de provincies.

Het idee om van het duingebied van Texel een Nationaal Park te maken is al oud. De bekende natuurbeschermer Jac.P. Thijsse pleitte er in de jaren dertig van de vorige eeuw al voor om van het gehele duingebied van Texel een Nationaal Park te maken. Zijn wens is uiteindelijk op 1 mei 2002 werkelijkheid geworden. Op die dag is het Texelse duingebied, na enkele jaren voorbereiding, definitief als Nationaal Park ingesteld.